Πανεπιστήμιο Αθηνών: quo vadis;

Το Πανεπιστήμιο Αθηνών αποτελεί σήμερα το σημαντικότερο εκπαιδευτικό ίδρυμα της χώρας, αφού το 2009 ήταν το μόνο ελληνικό Πανεπιστήμιο που κατατάχθηκε στα 180 καλύτερα πανεπιστήμια του κόσμου.

Πανεπιστήμιο Αθηνών: quo vadis;

Του Χριστοδουλου Στεφαναδη*

Το παρελθόν. Στα πλέον των 170 χρόνων της ιστορίας του, το Πανεπιστήμιο Αθηνών συνδέθηκε με τις μεγάλες ιστορικές στιγμές της Ελλάδας, ενώ από τις πύλες του πέρασαν εκατοντάδες χιλιάδες αποφοίτων για να υπηρετήσουν την ελληνική κοινωνία και την επιστήμη.

Το παρόν. Τις τελευταίες δεκαετίες το Πανεπιστήμιο Αθηνών παρουσιάζει αλματώδη, πολυεπίπεδη ανάπτυξη. Σήμερα περιλαμβάνει 30 τμήματα, το διδακτικό επιστημονικό του προσωπικό αριθμεί πάνω από 2.500 μέλη, οι φοιτητές ξεπερνούν τους 50.000 σε προπτυχιακό και τους 25.000 σε μεταπτυχιακό επίπεδο. Παράλληλα, το λοιπό προσωπικό, διοικητικό, τεχνικό κ. λπ. ξεπερνά τους 2.000. Αναντίρρητα, απαραίτητη προϋπόθεση για την απρόσκοπτη και αποτελεσματική διεξαγωγή της εκπαιδευτικής διαδικασίας, της έρευνας και της κοινωνικής προσφοράς αποτελεί η αγαστή συνεργασία του έμψυχου δυναμικού.

Ομως, στη σημερινή εποχή, που χαρακτηρίζεται από έντονη αμφισβήτηση των αξιών, σε μια συνολική ατμόσφαιρα απαξίωσης και υποτίμησης, το Πανεπιστήμιο Αθηνών δεν έμεινε αλώβητο, αλλά δοκιμάστηκε από, ευτυχώς, μεμονωμένα κρούσματα εσωστρέφειας, αντιπαραθέσεων και αμφισβήτησης. Πληγώθηκε από την κακή χρήση του πανεπιστημιακού ασύλου και από πράξεις εκτροπής στο όνομα διεκδικήσεων, οι οποίες υποσκάπτουν το ακαδημαϊκό πνεύμα.

Αν αναζητήσουμε τα αίτια των προβλημάτων αυτών, θα βρεθούμε αντιμέτωποι τόσο με τη γενικευμένη κρίση που αντιμετωπίζει το σύνολο του κοινωνικού ιστού, όσο και με τις ευθύνες που αναλογούν στους λειτουργούς του Πανεπιστημίου, τους καθηγητές και τους φοιτητές. Τη σχέση καθηγητών - φοιτητών μερικές φορές χαρακτηρίζει η μακροχρόνια έλλειψη ουσιαστικής επικοινωνίας και η αποδόμηση της εμπιστοσύνης, παρά το αδιαμφισβήτητο γεγονός του υψηλότατου επιπέδου των καθηγητών τόσο για τα ελληνικά, όσο και για τα διεθνή δεδομένα, όπως επίσης και το γεγονός ότι η κρίσιμη μάζα των φοιτητών αποτελεί το κατά πλειοψηφία καλύτερο μαθητικό δυναμικό της χώρας μας.

Για παράδειγμα, στην Ιατρική Σχολή του Πανεπιστημίου Αθηνών, οι καταλήψεις του τμήματος κατά το παρελθόν, αυτό το απαράδεκτο και αδιανόητο φαινόμενο, δυστυχώς διαρκούσαν μέχρι και μερικούς μήνες κάθε έτος, με προφανείς επιπτώσεις στην ποιότητα των παρεχόμενων σπουδών. Τα τελευταία τρία χρόνια, με προσπάθειες που προάγουν την εξωστρέφεια και την επικοινωνία, οι καταλήψεις περιορίστηκαν σε λίγες ημέρες και ευελπιστούμε το φαινόμενο αυτό να εκλείψει.

Για την επιτυχή αντιμετώπιση των φαινομένων αυτών απαιτείται η αγαστή συνεργασία μεταξύ των διαφόρων φορέων μέσα στο Πανεπιστήμιο, όπως και ο ουσιαστικός διάλογος με την πολιτεία. Ρόλο καλούνται να διαδραματίσουν και οι πλέον άριστοι στο επιστημονικό τους αντικείμενο, οι οποίοι με πυγμή, σε συνδυασμό με τις αποδεδειγμένες διοικητικές τους ικανότητες θα κάνουν τις κατάλληλες διορθωτικές κινήσεις, αφού το Πανεπιστήμιο αποτελεί ζωντανό οικοδόμημα που εξελίσσεται και του οποίου η βελτίωση επιβάλλει τη συνεχή προσαρμογή σε διαρκώς μεταβαλλόμενες συνθήκες.

Οι απαραίτητες αυτές βελτιώσεις μπορεί να αφορούν το πρόγραμμα προπτυχιακών, μεταπτυχιακών και διδακτορικών σπουδών, τα κονδύλια για την έρευνα, τον τρόπο που οι φοιτητές θα μπορούσαν να συμμετέχουν πιο άμεσα στις ερευνητικές διαδικασίες, τη βελτίωση της ποιότητας εργασίας και της αμοιβής των μελών του διδακτικού και του λοιπού προσωπικού και επίσης την αποτελεσματικότερη αρωγή των φοιτητών.

Πολύ σημαντικό ρόλο θα διαδραματίσει η εξωστρέφεια, η προβολή του έργου του Πανεπιστημίου στην κοινωνία και η αποκατάσταση της αμφίδρομης σχέσης Πανεπιστημίου και κοινωνικού συνόλου, μιας σχέσης που ανατροφοδοτεί θετικά και τους δύο πόλους.

Σε αυτό το σημείο μπορεί να επισημανθεί ότι κατά καιρούς κάνουν την εμφάνισή τους διάφοροι, ευτυχώς πολύ λίγοι, ετερόκλητοι αυτοχριζόμενοι «σωτήρες», οι οποίοι παρεμβαίνουν μέσα από τον γραπτό και ηλεκτρονικό Τύπο, εκμεταλλευόμενοι εγγενείς αδυναμίες του ιδρύματος και αγνοώντας τα θεσμικά όργανα του Πανεπιστημίου.

Οι «σωτήρες» αυτοί βρίσκονται σπανίως και, δυστυχώς, «εντός των τειχών» και προσπαθούν να αναδειχθούν με τον καταγγελτικό λόγο, προβάλλοντας μάλιστα την αριστεία την οποία και προδήλως δεν υπηρετούν. «Εκτός των τειχών» βρίσκονται άτομα που κυρίως θέλουν να πλήξουν τον δημόσιο χαρακτήρα της τριτοβάθμιας εκπαίδευσης ή που δεν έχουν μπορέσει να εισέλθουν στο Πανεπιστήμιο, εκφράζοντας έτσι την πικρία τους.

Το μέλλον. Κρίνοντας συνολικά τη διαδρομή του Πανεπιστημίου Αθηνών, ένας αντικειμενικός κριτής δεν μπορεί παρά να διαπιστώσει την ελικοειδώς ανοδική του πορεία. Χρειάζεται, εκτός από την αγαστή συνεργασία του διδακτικού προσωπικού με τους φοιτητές, η στήριξη και από την πολιτεία.

Η στήριξη αυτή, εκτός της αυτονόητης ηθικής και υλικής αρωγής, θα πρέπει να ευοδώνει την ανάδειξη κέντρων «αριστείας» (όπως κατ' εξοχήν το Πανεπιστήμιο Αθηνών) επ' αγαθώ της άμιλλας, της ανέλιξης και της προόδου, κάνοντας υπέρβαση από τη διαχρονικά επικρατούσα λογική της ισοπέδωσης και της ομογενοποίησης.

Ολοι όσοι, τέλος, θέλουν να διαδραματίσουν ρόλο στα δρώμενα και στο μέλλον του Πανεπιστημίου Αθηνών, πρέπει να αναλάβουν τις ευθύνες που τους αντιστοιχούν και να ανταποκριθούν στην επιτακτική προτροπή «Στώμεν καλώς»...

* Ο κ. Χριστόδουλος Στεφανάδης είναι καθηγητής Καρδιολογίας και πρόεδρος της Ιατρικής Σχολής του Πανεπιστημίου Αθηνών.